Wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten: ‘Justice must be seen to be done’

De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor het slachtoffer en de versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces. Donderdag 28 juni 2018 is het wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten van minister Dekker (voor Rechtsbescherming) in consultatie gegaan. Met dit wetsvoorstel wordt een nieuwe stap gezet op het gebied van de uitbreiding van slachtofferrechten en het versterken en verankeren van de positie van slachtoffers in het strafproces.

In het wetsvoorstel komen de navolgende onderwerpen aan bod:

  1. Verdachten van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven die in voorlopige hechtenis zitten, worden verplicht aanwezig te zijn op de terechtzitting en bij de uitspraak waarvoor een wettelijke verschijningsplicht wordt ingevoegd. De mogelijkheden in dit kader zijn op dit moment nog (te) beperkt;
  2. Het verder uitbreiden van de kring van spreekgerechtigden met de stieffamilie. Stieffamilie van een (overleden) slachtoffer mag dan ook gebruik gaan maken van het spreekrecht waarmee recht wordt gedaan aan de uiteenlopende gezinssamenstellingen van de hedendaagse samenleving;
  3. Duidelijkere inbedding van het spreekrecht in het strafproces door wettelijk vast te leggen op welk vast moment tijdens het onderzoek op de terechtzitting daarvan gebruik kan worden gemaakt;
  4. Er komt een beperkt spreekrecht tijdens de TBS-verlengingszitting voor zover het gaat om de inhoud van de bijzondere voorwaarden die aan een voorwaardelijke beëindiging van de dwangverpleging verbonden kunnen worden. Ook de informatievoorziening aan het slachtoffer in de fase van de tenuitvoerlegging, bijvoorbeeld rondom TBS-verlengingszitting, wordt verder verbeterd en versterkt, zodat een stevigere rechtspositie voor het slachtoffer wordt gerealiseerd in de fase waarin de straf of maatregel ten uitvoer wordt gelegd;
  5. Er wordt een motiveringsplicht voor de opsporingsambtenaar ingevoerd die besluit om de aangever geen kopie van zijn aangifte dan wel geen kopie van het proces-verbaal van zijn aangifte te verstrekken, waarbij de opsporingsambtenaar dient te motiveren en in het bijzonder de redenen op dient te geven die tot het niet-verstrekken aanleiding hebben gegeven (vaak bij zaken waarin het gaat om seksueel of huiselijk geweld);
  6. De voorschotregeling aan slachtoffers en nabestaanden in het kader van de schadevergoedingsmaatregel die zich nu beperkt tot zaken waarin sprake is geweest van een misdrijf wordt uitgebreid naar overtredingen. Indien de veroordeelde voor een misdrijf en/of overtreding (een strafbaar feit) niet of niet volledig binnen acht maanden na het onherroepelijk worden van het vonnis of arrest heeft betaald, keert de staat het resterende bedrag aan het slachtoffer uit, mits voldaan is aan de wettelijke voorwaarden.

Waar het gaat om de wettelijke verschijningsplicht van de verdachte van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven dient te worden opgemerkt dat het slachtoffer, indien wenselijk dan wel noodzakelijk, wel beschermd dient te worden tegen onwenselijke confrontaties met de verdachte. Gelukkig zijn in dit kader sinds een paar jaar meerdere maatregelen mogelijk. Zo kan het slachtoffer, indien gewenst dan wel noodzakelijk, worden afgeschermd van de verdachte en kan een slachtoffer zich, op basis van gefinancierde rechtsbijstand, vaak zelfs zonder eigen bijdrage, juridisch bij laten staan door een advocaat die voor hem/haar het woord voert en zijn/haar belangen behartigt. Door de verschijningsplicht kan (de advocaat van) het slachtoffer middels de verklaring in het kader van het spreekrecht rechtstreeks aan de verdachte laten blijken wat de gevolgen van het misdrijf voor hem/haar zijn en welke (emotionele) schade door de verdachte is aangericht.

Het uitgangspunt is dat het slachtoffer in het strafproces procesdeelnemer is en geen procespartij. De verdachte staat in het strafproces in beginsel centraal. De positie van het slachtoffer blijft evenwel een belangrijk aandachtspunt. De versterking en verankering van de positie van het slachtoffer in het strafproces, zoals voorgesteld in het wetsvoorstel ‘uitbreiding slachtofferrechten’, is mijns inziens dan ook weer een stap in de goede richting en kan dan ook alleen maar worden toegejuicht.

 

Dit artikel is geschreven door mr. Romana van der Leij, advocaat bij Buro Letselschade.

Reageren is niet mogelijk.