Het coronavirus: wel of geen gerechtvaardigd beroep op overmacht?

COVID-19, beter bekend als het coronavirus, houdt de wereld in zijn greep. Ook de ondernemers van Nederland worden hard geraakt. “Voor heel veel bedrijven, groot en klein, is dit een extreem moeilijke periode. Heel veel ondernemers staan ineens met hun rug tegen de muur”, aldus minister-president Rutte in zijn speech van maandagavond 16 maart jl. De overheid neemt maatregelen, maar de (juridische) gevolgen van deze “coronacrisis” zijn nog lang niet duidelijk. In deze blog wordt ingegaan op de vraag naar de juridische positie van een ondernemer die in verband met het coronavirus niet (meer) kan voldoen aan contractuele verplichtingen uit hoofde van een lopende overeenkomst, denk aan het (tijdig) leveren van bepaalde goederen of diensten. In hoeverre ben je dan aansprakelijk voor de gevolgen daarvan? En welke andere risico’s loop je?

Wat is er afgesproken?

In de eerste plaats is het zaak om de contractuele afspraken erop na te slaan, om te bezien of daarin iets is geregeld omtrent overmachtssituaties. Daarvoor kan worden gekeken naar de overeenkomst zelf, maar uiteraard ook naar de daarop van toepassing zijnde algemene voorwaarden. Mocht daarin een bepaling zijn opgenomen met betrekking tot overmachtssituaties, dan moet vervolgens worden beoordeeld of de ontwikkelingen rondom het coronavirus en de gevolgen daarvan onder die bepaling kunnen worden geschaard, zodat je je met succes kunt beroepen op overmacht. Of dat het geval is, is onder meer afhankelijk van de exacte bewoordingen van die bepaling. Wordt daarin gesproken van ziekte, uitbraak van een epidemie of pandemie of meer in het algemeen van alle onvoorziene omstandigheden ten gevolge waarvan naleving van een overeenkomst redelijkerwijs niet meer kan worden gevergd, dan zou een beroep op overmacht mogelijk goed verdedigbaar kunnen zijn. Uiteraard is dit steeds afhankelijk van alle omstandigheden van het geval en valt dit niet in zijn algemeenheid te zeggen. Daarnaast is het van belang om na te gaan welke gevolgen de overeenkomst of de algemene voorwaarden verbindt aan overmachtssituaties en daar ook naar te handelen.

Wat bepaalt de wet?

Niks afgesproken over overmachtssituaties? Dan zou de wettelijke bepaling daaromtrent uitkomst kunnen bieden. De wet bepaalt dat een tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend, “indien zij niet is te wijten aan schuld, noch krachtens de wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt.” Het gevolg daarvan zou zijn dat geen schadevergoeding verschuldigd is. Hier is doorgaans niet snel sprake van. Of het coronavirus een beroep op overmacht in de zin van de wet rechtvaardigt zal dan ook wederom afhankelijk zijn van de specifieke omstandigheden van het geval. Daarbij zal in belangrijke mate een rol spelen in hoeverre de nakoming van contractuele verplichtingen in verband met het coronavirus is bemoeilijkt en/of niet meer mogelijk is en of in dat verband sprake is van een door de overheid opgelegde maatregel.

Andere risico’s

Mocht je als ondernemer met succes een beroep kunnen doen op overmacht, dan ben je in beginsel geen schadevergoeding verschuldigd aan een schuldeiser. Dit neemt niet weg dat andere risico’s kunnen (blijven) bestaan. Een schuldeiser zou in verband met een tekortkoming in de nakoming bijvoorbeeld over kunnen gaan tot ontbinding van de overeenkomst of tot opschorting van zijn betalingsverplichtingen. Of dat kan en of dat gerechtvaardigd is zal (ook) in belangrijke mate afhangen van wat er is afgesproken en moet per geval worden beoordeeld.

Verkeert u in de situatie dat u uw contractuele verplichtingen niet kunt nakomen in verband met het coronavirus, of is het juist uw leverancier die zich in die situatie bevindt, en wilt u weten wat uw juridische positie is, neem dan contact met ons op. Uiteraard staan wij in deze tijden ook voor u klaar voor andere al dan niet aan het coronavirus gerelateerde juridische vragen.

Hans de Crom en Sophia Lagidse

Reageren is niet mogelijk.