Wettelijke basis
De regels rondom de cao zijn vastgelegd in de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst en op verschillende plekken in boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Een cao wordt vaak gesloten tussen werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties (vakbonden) binnen één sector of bedrijfstak. Ook zie je vaak dat een cao wordt gesloten tussen één werkgever en 1 of meer werknemersorganisatie(s). De afspraken in de cao zijn bindend zodra deze schriftelijk zijn overeengekomen en, in veel gevallen, algemeen verbindend zijn verklaard door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
CAO en arbeidsovereenkomst
De afspraken in een cao gaan in principe vaak vóór de bepalingen in een individuele arbeidsovereenkomst. Dat betekent dat een werkgever en werknemer niet zomaar iets anders kunnen afspreken dan wat in de cao staat. Alleen wanneer de cao of de wet dit toestaat, mag daarvan worden afgeweken.
Er geldt wel een belangrijke nuance:
- Dwingende bepalingen uit de cao hebben altijd voorrang. Een afwijkende afspraak in de arbeidsovereenkomst is dan ongeldig.
- Toegestane afwijkingen zijn vaak alleen geldig als de cao dit mogelijk maakt, doorgaans onder de voorwaarde dat dit schriftelijk in de arbeidsovereenkomst staat.
- Van een standaard-cao mag niet zomaar worden afgeweken, maar bij een minimum-cao mogen gunstigere afspraken voor de werknemer altijd worden opgenomen in de arbeidsovereenkomst, ook als de cao hierover niets zegt.
In de praktijk betekent dit dat de cao voor veel werknemers in Nederland de basis vormt voor de arbeidsvoorwaarden en dat de arbeidsovereenkomst daar niet zomaar mee in strijd mag zijn. Bij twijfel kijkt de rechter naar de bedoeling van de (cao-)partijen en de tekst van de cao.
Algemeenverbindendverklaring (avv)
Een cao kan door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend worden verklaard. Dat betekent dat de afspraken ook gelden voor werkgevers en werknemers die geen partij zijn bij de cao, zolang zij binnen de werkingssfeer van de cao vallen.
Looptijd en opvolging
Een cao geldt meestal voor één of twee jaar. Daarna kan een nieuwe cao worden afgesloten. Als er tijdelijk geen nieuwe cao is, blijft de oude cao vaak ‘nawerken’, wat betekent dat de daarin opgenomen arbeidsvoorwaarden doorlopen totdat er een nieuwe cao wordt overeengekomen.
Vragen over de cao?
Heeft u vragen over de toepassing van een cao, de verhouding daarvan tot een arbeidsovereenkomst of de geldigheid van specifieke bepalingen? Wij geven helder advies en helpen bij geschillen over arbeidsvoorwaarden.