De gevolgen van het coronavirus voor (de positie van) slachtoffers: enkele voorbeelden

Het coronavirus heeft vele gevolgen. Ook voor (de positie van) slachtoffers. Wereldwijd is de afgelopen weken een grote toename van huiselijk geweld te zien, de behandeling van het Wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten wordt uitgesteld en de coronacrisis veroorzaakt vertraging van vele strafzaken. De coronacrisis heeft ook tot gevolg dat (medische) behandelingen worden uitgesteld en overige benodigde hulp/zorg niet kan worden geboden. Dit zijn helaas slechts enkele voorbeelden.

Wereldwijde toename huiselijk geweld

Wereldwijd is de afgelopen weken een grote toename van huiselijk geweld te zien.[1] In strijd tegen het coronavirus gelden lockdowns en zitten mensen in quarantaine. Opgeroepen wordt om zo veel mogelijk thuis te blijven. Meermaals hoort men: “Blijf thuis, blijf veilig”. Maar wat als je thuis helemaal niet veilig bent? En thuisblijven juist voor een onveilige situatie zorgt? Door de coronamaatregelen lijkt het aantal slachtoffers van huiselijk geweld toe te nemen, zo blijkt uit het artikel van de NOS van 6 april jl. Schrijnend is dat hulpdiensten door het coronavirus extra druk zijn of gelet op de situatie rondom het coronavirus geen hulp kúnnen bieden.

Vanuit diverse kanten worden overheden opgeroepen om met maatregelen te komen om slachtoffers alsnog te beschermen. Gelukkig is hier in diverse landen al gehoor aan gegeven. In Frankrijk kunnen slachtoffers middels codewoorden een melding maken. Als ze om ‘een mondmasker nummer 19’ vragen dan is dat een teken en wordt meteen de politie gebeld. Ook zijn in Frankrijk extra meldpunten opgezet en worden opvangplekken gecreëerd in bijvoorbeeld lege hotels en op lege campussen. Ook in Duitsland worden door verschillende gemeenten hotels gehuurd voor slachtoffer van geweld. Codetaal wordt ook gebruikt op de Canarische Eilanden. In Italië probeert men middels bijvoorbeeld folders vrouwen er extra op te wijzen dat er een speciaal noodnummer bestaat. De Italiaanse politie heeft een app ontwikkeld waarmee vrouwen hulp kunnen vragen en foto’s kunnen sturen. In Nederland heeft kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer opgeroepen om kinderen die in een onveilige situatie zitten (huiselijk geweld, verwaarlozing, armoede etc.) en thuis hun schoolwerk niet kunnen maken, naar school te laten gaan.[2]

Wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten

In mijn blog van 5 juli 2018 schreef ik reeds over het Wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten.[3] Centraal staat de (verdere) verbetering, versteviging en verankering van de positie van het slachtoffer in het strafproces. Onder andere wordt een verschijningsplicht voor verdachten van ernstige zenden- of geweldsdelicten geintroduceerd en wordt spreekrecht voor stieffamilie (van een overleden slachtoffer) en spreekrecht voor slachtoffers bij tbs-verleningszittingen mogelijk gemaakt.[4]

Voormeld wetsvoorstel is eind november 2019 ingediend bij de Tweede Kamer. Dinsdag 7 april jl. is echter – gedurende een zogenoemde procedurevergadering (videoconferentie) in verband met de behandeling van spoedeisende wetsvoorstellen – uiteindelijk besloten het Wetsvoorstel niet te behandelen voor het zomerreces.

Vertraging van vele strafzaken

De Rechtspraak heeft in verband met de uitbraak van het coronavirus besloten vanaf dinsdag 17 maart jl. de rechtbanken, gerechtshoven en bijzondere colleges te sluiten. Als gevolg hiervan lopen vele duizenden strafzaken vertraging op.[5] Dit terwijl begin maart jl. reeds in het nieuws verscheen dat de rechtspraak met een ernstig capaciteitsprobleem kamt en daardoor al duizenden strafzaken moeten worden uitgesteld.[6] Zo stapelen de rechtszaken zich alleen nog maar verder op. Met alle gevolgen van dien.[7] Vertegenwoordigers van de advocatuur en van slachtoffers riepen op tot actie: meer strafzaken laten doorgaan en de rechtbanken weer openen. Vergelijkbare signalen worden door de Orde van Advocaten ook ontvangen uit andere rechtsgebieden.

Vanaf 7 april jl. is de werkwijze van de Rechtspraak iets aangepast. Daar waar per 17 maart jl. alleen nog maar urgente zaken werden behandeld, kunnen vanaf 7 april jl. iets meer en ook andere zaken ‘dan de meest urgente’ worden behandeld. De voorzieningen voor telefonie- en beeldverbindingen zijn uitgebreid om dit (op afstand) mogelijk te maken. Door de Rechtspraak zijn ook speciale regels voor de komende periode opgesteld. Toch blijven nog (veel) zaken liggen.

Gekeken wordt naar verschillende mogelijkheden en oplossingen om de achterstand in te halen. In Op1 gaf Gerrit van der Burg (Openbaar Ministerie) recent aan dat strafzaken binnenkort mogelijk ook in de avonduren en in het weekend voor de rechter kunnen komen.[8] De heer Van der Burg benadrukt daarbij echter wel dat ‘het wel moet kunnen en dat hij zich zeer verantwoordelijk voelt voor de gezondheid van mensen’.

Tot slot

Helaas is dit geen uitputtende lijst van voorbeelden en liggen zogezegd nog meer gevaren op de loer. Schroom dan ook niet om contact met ons op te nemen. Weet in ieder geval dat wij graag met u meedenken. Ook gedurende deze onzekere periode zullen wij zoveel als mogelijk ondersteunen. Wij zijn en blijven goed bereikbaar.

Zoals premier Mark Rutte al zei: “Samen komen we deze moeilijke periode te boven. Let een beetje op elkaar”.


[1] https://nos.nl/artikel/2329645-wereldwijde-toename-huiselijk-geweld-door-coronavirus.html; zie ook: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/14/huiselijk-geweld-a3996713

[2] https://nos.nl/artikel/2328911-kinderombudsvrouw-haal-kinderen-in-onveilige-thuissituatie-naar-school.html

[3] https://www.rijppaert-peeters.nl/wetsvoorstel-uitbreiding-slachtofferrechten-justice-must-be-seen-to-be-done/

[4] Meer weten over het Wetsvoorstel uitbreiding slachtofferrechten: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/11/27/wetsvoorstel-uitbreiding-slachtofferrechten-naar-tweede-kamer?fbclid=IwAR2mAQZBFJsPK1c_B-7i_TNeqCh9bvx9GZOYCliMJSQfSvcZxeiaPQ0kWYY

[5] https://nos.nl/artikel/2329219-coronacrisis-vertraagt-duizenden-strafzaken-hier-kun-je-geestelijk-aan-kapot-gaan.html

[6] https://nos.nl/artikel/2326024-rechtspraak-loopt-vast-meer-dan-20-000-strafzaken-uitgesteld.html

[7] Als voorbeeld:
https://nos.nl/video/2329220-vertraging-rechtszaak-door-corona-hier-kun-je-geestelijk-aan-kapot-gaan.html

[8] https://nos.nl/artikel/2330110-strafzaken-mogelijk-behandeld-in-avonden-en-weekenden.html

Reageren is niet mogelijk.