Afwikkeling nalatenschap: waar is het geld gebleven?

Bij een overlijden komt er veel op de nabestaande(n) af. Een van de zaken die geregeld moeten worden, is het in kaart brengen van de nalatenschap. Op dit vlak zien wij de laatste tijd veel problemen rijzen. Discussies over de omvang van een nalatenschap, de legitieme portie, het niet verstrekken van informatie en/of het (financieel) misbruik van ouderen zijn aan de orde van de dag. Waar moet je als nabestaande beginnen als je wordt geconfronteerd met een dergelijke kwestie?

Om een nalatenschap op correcte wijze af te wikkelen, dient allereerst na te worden gegaan of erflater een testament heeft opgemaakt. Dit kan worden gecheckt in het Centraal Testamentenregister (CTR). Notarissen registeren in dit register wie er een testament heeft en wanneer dit testament is opgemaakt. Als nabestaande kun je deze database via een schriftelijke aanvraag raadplegen. Het CTR geeft vervolgens aan of er een testament is en welke notaris het testament onder zich houdt.

Indien een testament is opgemaakt, dan kan hierin een executeur zijn aangewezen door erflater. Deze executeur is in beginsel verantwoordelijk voor het beheer over de nalatenschap en dient ook de beschikking te verkrijgen over alle informatie over de nalatenschap. Op basis van de wet rust op de executeur de verplichting om deze informatie desgevraagd te delen met de erfgenamen.

Wanneer er geen executeur benoemd is en de erfgenamen de nalatenschap gezamenlijk dienen af te wikkelen, bepaalt de wet dat er ook tussen de erfgenamen onderling een informatieplicht bestaat. De gezamenlijke erfgenamen dienen zich jegens elkaar in redelijkheid en billijkheid te gedragen, hetgeen onder meer inhoudt dat zij over en weer alle informatie aan elkaar dienen te verschaffen met betrekking tot de nalatenschap.

Wanneer na ontvangst en bestudering van alle informatie blijkt dat er zaken niet in de haak zijn, dient nagegaan te worden wie er rekening en verantwoording moet afleggen. In de praktijk blijkt dat deze weg van rekening en verantwoording nog niet zo eenvoudig is. Wat als een van de erfgenamen bijvoorbeeld een bedrag van € 25.000,– van de rekening van erflater heeft overgeboekt naar de eigen rekening. Dient de erfgenaam hiervoor rekening en verantwoording af te leggen aan de andere erfgenamen?

In een recent arrest van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch werd deze vraag beantwoord. Volgens het hof kan een verplichting tot het doen van rekening en verantwoording worden aangenomen indien tussen partijen een rechtsverhouding bestaat of heeft bestaan op basis waarvan ‘de een jegens de ander verplicht is om zich omtrent de behoorlijkheid van enig vermogensrechtelijk beleid te verantwoorden.’ Een zodanige verhouding kan voortvloeien uit de wet, een rechtshandeling of ongeschreven recht.

Het antwoord op de vraag of een zodanige verantwoording geboden is, is sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Omstandigheden die in dit verband een rol kunnen spelen zijn onder meer:

 de redenen waarom het beheer is gevoerd,

  • de verhouding die bestond tussen degene die het beheer voerde en de rechthebbende,
  • hetgeen in de relatie tussen partijen of in soortgelijke gevallen gebruikelijk is of was,
  • de mate waarin degene die het beheer voerde, zelfstandig kon en mocht handelen, en
  • de mate waarin de rechthebbende in staat is geweest de handelingen van degene die het beheer voerde te overzien en voor zijn belangen op te komen (HR 9 mei 2014 ECLI:NL:HR:2014:1089).

In de kwestie die aan de orde was bij het gerechtshof ’s-Hertogenbosch oordeelde het hof uiteindelijk dat er geen rechtsverhouding tussen de twee erfgenamen bestond op grond waarvan de ene erfgenaam aan de andere verantwoording moest afleggen.

Ook via een andere weg – de weg van de onrechtmatige daad – redde de benadeelde erfgenaam het niet. Door de benadeelde erfgenaam had bewezen moeten worden dat het overboeken van het geld zonder rechtsgrond was gebeurd. Daar ging het echter mis, want de benadeelde erfgenaam kon niet voldoende onderbouwen dat er sprake was van het zonder rechtsgrond overboeken van de gelden.

Heeft u naar aanleiding van deze blog vragen of heeft u andere erfrechtelijke vragen? Schroom niet en neem vrijblijvend contact met ons op. Wij helpen u graag verder.

Reageren is niet mogelijk.